خانه / حدیث / ۶۷۱ – فقر فراگیر

۶۷۱ – فقر فراگیر

فقر فراگیر

وَ لَا أَفْتَقِرَنَّ وَ مِنْ عِنْدِکَ وُسْعِی وَ لَا أَطْغَیَنَّ وَ مِنْ عِنْدِکَ وُجْدِی‌.[۱]

پیش از این گذشت که «فقر» در فرهنگ قرآن و حدیث معانی مختلفی دارد. آیات و روایات مرتبط با «فقر» را می‌توان به چند دسته تقسیم نمود. گروهی از این متون دینی به موضوع «فقر فراگیر» یا به تعبیر دیگر موضوع «فقیر شدن جامعه»، اختصاص دارد که بدان اشاره کوتاهی می‌شود. از این مفهوم در ادبیات امروز با تعابیری چون «تورم»، «نابسامانی‌های اقتصادی» و مانند آن یاد میشود.

این گروه از متون دینی ما، «فقر فراگیر» را از جمله‌ی نِقم و مجازات خداوند سبحان می‌شمارد.

در آیه ۱۲ سوره مبارکه نحل به صراحت گرسنگی و ناامنی فراگیر، نتیجه کفران نعمت مردم شمرده می‌شود:

وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْیَهً کانَتْ آمِنَهً مُطْمَئِنَّهً یَأْتِیها رِزْقُها رَغَداً مِنْ کُلِّ مَکانٍ فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما کانُوا یَصْنَعُون.

در روایات نیز این معنا به خوبی دیده می‌شود. از جمله در روایتی که کلینی با سند خود از امام علی(علیه‌السلام) نقل می‌کند که پیامبر مکرم(صلّ‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند هرگاه خدای متعال بر امتی غضب کند ولی عذاب خاص خود را بر آنان نازل نکند، علایم خشم الهی به شکل مشکلاتی چون: «گرانی و تورم»، «کم شدن آبادانی»، «تجارت بدون سود»، «رشد نیافتن میوه‌ها»، «کم شدن منابع آب»، «کم شدن بارندگی» و «تسلط اشرار بر امور جامعه» در آن امت بروز میکند.

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ(علیه‌السلام): «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلّ‌الله‌علیه‌وآله): إِذَا غَضِبَ اللَّهُ عَلى‌ أُمَّهٍ، وَ لَمْ یُنْزِلْ بِهَا الْعَذَابَ، غَلَتْ أَسْعَارُهَا، وَ قَصُرَتْ أَعْمَارُهَا، وَ لَمْ تَرْبَحْ تُجَّارُهَا، وَ لَمْ تَزْکُ ثِمَارُهَا، وَ لَمْ تَغْزُرْ أَنْهَارُهَا، وَ حُبِسَ عَنْهَا أَمْطَارُهَا، وَ سُلِّطَ عَلَیْهَا شِرَارُهَا»[۲]

البته این که گرانی و تورم از علایم خشم و مجازات الهی است به معنای نفی زشتی عمل گرانفروشان و مفسدان اقتصادی برهم زننده نظم اقتصادی جامعه نیست. زشتی عمل اینان و مجازاتشان در وقت مقرر، به جای خود باقی است، اما این نکته هم نباید مورد غفلت قرار گیرد که دچار شدن جامعه‌ای به مشکل «فقر فراگیر»، از علایم ناخشنودی خداوند از آن جامعه خواهد بود.

قانون: سخنان امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع)

در آیه ۸۴ سوره مبارکه هود نیز، حضرت شعیب در توصیف اهل مدین می‌فرماید: إِنِّی أَراکُمْ بِخَیْرٍ؛ در توضیح این عبارت از امام صادق(علیه‌السلام) روایت شده است که مراد حضرت شعیب ارزانی موجود در فضای اقتصادی اهل مدین بوده است:

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ: رَفَعَهُ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنِّی أَراکُمْ بِخَیْرٍ» قَالَ: «کَانَ سِعْرُهُمْ رَخِیصاً»[۳] .

ابن عباس نیز همین معنا را در تفسیر این عبارت آورده است و انذار حضرت شعیب در پایان همین آیه شریفه را نیز به معنای انذار از گرانی دانسته است:

عن ابن عباس: إِنِّی أَراکُمْ بِخَیْرٍ قال: رخص السعر. وَ إِنِّی أَخافُ عَلَیْکُمْ عَذابَ یَوْمٍ مُحِیطٍ قال: غلاء سعر [۴] .


[۱] الصحیفه السجّادیّه، الإمام زین العابدین(عَلَیْهِ‌السَّلامِ)، ص۹۸، الدعاء۲۰٫

[۲] الکافی، الشیخ الکلینی (۳۲۹ ق)، ج۱۰، ص۵۵۳، ح۹۴۱۲، ط ـ دار الحدیث.

[۳] الکافی، الشیخ الکلینی (۳۲۹ ق)، ج۱۰، ص۵۵، ح۸۷۵۳، ط ـ دار الحدیث.

[۴] جامع البیان (۳۱۰ ق)، ج۱۵، ص۴۴۴٫

“>

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *