خانه / مذهبی / احکام و مسائل شرعی / موارد تعلّق زکات واجب و مستحبی را بیان کنید؟ آیا به اسکناس زکات تعلق می گیرد؟

موارد تعلّق زکات واجب و مستحبی را بیان کنید؟ آیا به اسکناس زکات تعلق می گیرد؟

موارد تعلّق زکات واجب و مستحبی را بیان کنید؟ آیا به اسکناس زکات تعلق می گیرد؟

 

خلاصه پرسش

موارد تعلّق زکات واجب و مستحبی را بیان کنید؟ آیا به اسکناس زکات تعلق می گیرد؟

پرسش

الف: آیا زکات واجب لزوماً فقط بر آن ۹ مورد معروف است؟ ب: این که می گویند حضرت علی (ع) بر اسب هم نصابی قرار داده بود، از چه باب بوده است؟ و نیز روایاتی که زکات را بر سایر اشیاء یا بر کلّ اموال می دانند؟ج: گاه گفته شده که طلا و نقره که مورد زکات بوده در آن زمان واحد پول و مبادله بوده است. در نتیجه معادل آن در امروز فقط جواهر آلات ساخته شده از طلا و نقره نیست، بلکه خود پول (اموال و اسکناس) می باشد. آیا این برداشت صحیح است؟ د: آیا طلا و نقره ای که در اسلام به عنوان مورد زکات آمده همان دینار و درهم است؟

پاسخ اجمالی

موارد زکات واجب همان ۹ مورد معروفی است که با استناد به روایات، در رساله های عملیه آمده است.موارد زکات مستحبی هم با شرایطی در روایات و کتب فقهی آمده است؛ مانند اسب ماده (مادیان)، نخود، عدس و … و همچنین برخی از فقهاء به استحباب و برخی هم به احتیاط لازم، مال التجاره ( مال سرمایه و کسب و کار) را یکی از موارد زکات می دانند. این که امام علی (ع) برای اسب زکات قرار داده اند می تواند از باب حکم حکومتی باشد که مخصوص زمان ایشان است،این احتمال با عدم بیان وجوب زکات بر اسب توسط امامان متأخر می تواند تأیید شود.در گذشته های دور، سکّه هایی از فلزات ارزشمند از جمله طلا و نقره ضرب شده و از آنها به عنوان وسیله ای برای مبادله، واحد ارزش گذاری و محاسبه استفاده می شد و در حقیقت این سکه ها، با عنوان «دینار طلایی» و «درهم نقره ای»، پول رایج آن موقع بوده است، اما دینار طلایی و درهم نقره ای، رفته رفته جای خود را در عصر حاضر به نقود اعتباری محض داده است.

پاسخ تفصیلی

برای دریافت جواب توجه به نکات زیر ضروری است:

۱٫ بنا بر فتوای مراجع عظام تقلید «زکات در ۹ چیز واجب است: اوّل: گندم. دوم: جو. سوم: خرما. چهارم: کشمش. پنجم: طلا. ششم: نقره. هفتم: شتر. هشتم: گاو. نهم: گوسفند».

[۱]

پس، زکات واجب عبارت از این نه چیز است و اگر کسى مالک یکى از این نُه چیز باشد، طبق شرایط، باید مقدارى که معیّن شده به یکى از مصرف هایى که دستور داده‏اند برساند.

  آیا می‌توان از وام کافری که مدعی است مسلمان شده، سود بگیریم؟
[۲]

اما برخی از فقهاء علاوه بر نه چیز معروف، در مال التجاره (سرمایه کسب و کار و تجارت) هم به احتیاط لازم زکات را واجب می دانند.

[۳]

و برخی هم در سرمایه کسب و کار و تجارت، زکات را مستحب می دانند.

[۴]

۲٫ زکات در چند چیز مستحب است، که به دو مورد از آن اشاره می شود:

۱-۲٫ اسب مادیان (ماده) که پرداخت زکات آن این گونه است:

زکات هر اسب مادیان در سال  دو دینار طلاست و اگر پدر و مادرش هر دو اصیل نباشند یک دینار است؛

روایت در این مورد در کتب روایی و فقهی بیان شده است

[۵]

، زکات اسب مادیان مستحب است؛ همان طور که در حدیثی امام علی (ع) برای زکات هر اسب مادیان نصاب دو دینار قرار داد.

[۶]

این که امام علی (ع) برای اسب زکات قرار داده اند می تواند از باب حکم حکومتی باشد که مخصوص زمان ایشان است

[۷]

،این احتمال با عدم بیان وجوب زکات بر اسب توسط امامان متأخر می تواند تأیید شود.

۲-۲٫ برخی دیگر از اشیاء: الف: هر چیزی که از زمین بروید و به کیل و وزن در آید؛ مثل برنج، نخود، عدس، ماش و مانند آن و نصاب آن به طریق نصاب گندم و جو و خرما و مویز است،امّا زکات سبزی ها و خربزه و خیار و مانند آن، مستحب نیست.

ب:  املاکی مانند باغ و کاروانسرا و دکان و مانند آنها که غرض از آن طلب نماء و کرایه دادن آن باشد.

[۸]

و همچنین زکات مال التجاره که برخی از فقهاء قائل به استحباب آن هستند.

[۹]

درباره این موارد، روایاتی هم وجود دارد که مثلاً بر استحباب زکات در هر چیزی که از زمین بروید و قابل کیل و وزن باشد، دلالت دارد، مگر در سبزیجات و مانند آن.

[۱۰]

۳٫ طلا و نقره

در گذشته های دور، سکّه هایی از فلزات ارزشمند از جمله مس، نقره و طلا ضرب شده و از آنها به عنوان وسیله ای برای مبادله، واحد ارزش گذاری و محاسبه استفاده می شد و در حقیقت این سکه ها، با عنوان «دینار طلایی» و «درهم نقره ای»، پول رایج آن موقع بوده است.

[۱۱]

در روایات و کتب فقهی، سخن از طلا و نقره مسکوک به عنوان «دینار» و «درهم»،  و «مثقال»

[۱۲]

برای تعیین

مقدار نصاب برای زکات آمده است.

[۱۳]

و زکاتشان طبق شرایطی (مانند رایج بودن)  که در رساله های عملیه

[۱۴]

آمده، واجب است.

اما نقود حقیقی متداول در زمان تشریع دین اسلام اعم از دینار طلایی و درهم نقره ای رفته رفته جای خود را در عصر حاضر به نقود اعتباری محض داده است. امروزه پول اعتباری و یا همان «اسکناس» به عنوان پول رایج،جایگزین

  لطفاً نظر خود را در باره پاسخ یکی از مراکز پاسخ گویی در خصوص فضیلت ایام دهه اول ماه ذیحجه اعلام فرمایید.

سکه های طلا و نقره یعنی همان دینار و درهم، برای مبادله،

واحد ارزش گذاری و محاسبه شده است.

۴٫ زکات اسکناس

در این که زکات اسکناس واجب است یا خیر، به فتوای برخی از مراجع تقلید اشاره می شود:

حضرات آیات:

امام خمینی:«به اوراق نقدی (مانند اسکناس

[۱۵]

)، زکات تعلّق نمی گیرد».

[۱۶]

گلپایگانی:«به اسکناس زکات تعلّق نمی گیرد».

[۱۷]

مکارم شیرازی:« احتیاط مستحبّ آن است که از سایر پولهاى رایج مانند اسکناس، اگر شرایط دیگر در آن جمع باشد زکات بدهند».

[۱۸]

نمایه های مرتبط:

سؤال ۶۲۲۱ (سایت: ۶۶۰۹)
.

سؤال ۳۴۷۳ (سایت: ۳۶۹۷)
.

[۱]

توضیح المسائل (المحشی للامام الخمینی)، ج ۲، ص ۱۰۷، م ۱۸۵۳٫

[۲]

همان.

[۳]

همان: سیستانى: «دهم: مال التجاره بنا بر احتیاط لازم…».

[۴]

همان:فاضل: «… ولى مستحبّ است زکات سرمایه کسب و کار و تجارت را نیز همه ساله بدهند»؛ مکارم: «…
 
ولى مستحبّ است از سرمایه کسب و کار و تجارت نیز همه سال زکات بدهد، همچنین سایر غلّات (غیر از گندم و جو و خرما و کشمش) نیز زکات آن مستحبّ است».

[۵]

حلّى، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج ۵، ص ۲۳۱ – ۲۳۲، مؤسسه آل البیت (ع)، قم، چاپ اول: مانند این روایت:«زراره قال للصادق (ع): هل فی البغال شی‏ء؟ قال: «لا» فقلت: فکیف صار على الخیل و لم یصر على البغال؟ فقال: «لأنّ البغال لا تلقح، و الخیل الإناث ینتجن، و لیس على الخیل الذکور شی‏ء» قال، قلت: هل على الفرس و البعیر یکون للرجل یرکبها شی‏ء؟ فقال: «لا، لیس على ما یعلف شی‏ء، إنّما الصدقه على السائمه المرسله فی مرجها عامها الذی یقتنیها فیه الرجل، فأمّا ما سوى ذلک فلیس فیه شی‏ء». (کلینى، ابو جعفر محمد بن یعقوب،الکافی، ج۳، ص ۵۳۰، دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق).

[۶]

الکافی، ج۳، ص ۵۳۰:«عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَ زُرَارَهَ عَنْهُمَا جَمِیعاً (ع) قَالا وَضَعَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (ع) عَلَى الْخَیْلِ الْعِتَاقِ الرَّاعِیَهِ فِی کُلِّ فَرَسٍ فِی کُلِّ عَامٍ دِینَارَیْنِ وَ جَعَلَ عَلَى الْبَرَاذِینِ دِینَاراً».

[۷]

مطهری،مرتضی،اسلام و مقتضیات زمان،

[۸]

همان؛ محقق حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن،‏ شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج ۱، ص ۱۳۰، مؤسسه إسماعیلیان، قم، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق؛ خوئی، سید ابوالقاسم، منهاج الصالحین، ج‏۱، ص ۲۹‏، نشر مدینه العلم، قم، چاپ ۲۸، ۱۴۱۰٫

  آیا تشکیل مجلس، فقط به صورت مداحی و بدون استفاده از وعظ و ارشاد خطبا و روحانیون جایز است؟
[۹]

توضیح المسائل (المحشی للامام الخمینی)، ج ۲، ص ۱۰۷، م ۱۸۵۳؛ الغایه القصوی فی ترجمه العروه الوثقی، ج ۲، ص ۱۹۹؛ شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج ۱، ص ۱۳۰٫

[۱۰]

ر.ک: حرّ عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۹، ص ۶۱ – ۶۴، مؤسسه آل البیت (ع)، قم، چاپ اول، ۱۴۰۹ق: مانند این روایت:«
 
کُلُّ مَا کِیلَ بِالصَّاعِ فَبَلَغَ الْأَوْسَاقَ فَعَلَیْهِ الزَّکَاهُ وَ قَالَ جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) الصَّدَقَهَ فِی کُلِّ شَیْ‏ءٍ أَنْبَتَتِ الْأَرْضُ إِلَّا مَا کَانَ فِی الْخُضَرِ وَ الْبُقُولِ وَ کُلَّ شَیْ‏ءٍ یَفْسُدُ مِنْ یَوْمِه».‏

[۱۱]

مصباحی، غلامرضا، مجله پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع)، شماره ۱۳و ۱۴؛ حائری، سید کاظم ، فصلنامه فقه اهل بیت فارسی، شماره ۱۹ و ۲۰٫

[۱۲]

واعظ زاده خراسانى، محمد، ترجمه الجمل و العقود فی العبادات، ص ۲۸۱٫

[۱۳]

ر.ک:الکافی، ج ۳، ص ۵۱۵ – ۵۱۷؛ توضیح المسائل (المحشی للامام الخمینی)، ج ۲، ص ۱۲۸ – ۱۳۰؛ ترجمه الجمل و العقود فی العبادات، ص

۲۷۰ – ۲۷۱؛ الغایه القصوى فی ترجمه العروه الوثقى، ج‏۲، ص ۲۰۸ – ۲۰۹؛ خمینى، سید روح اللَّه، تحریر الوسیله، ج ۱، ص ۳۲۲ – ۳۲۳، مؤسسه دار العلم، قم، چاپ اول؛ و کتب فقهی دیگر.

[۱۴]

رساله های توضیح المسائل مراجع تقلید، احکام زکات.

[۱۵]

تحریر الوسیله، ج ۲، ص ۶۱۵، م ۵٫

[۱۶]

همان، ص ۶۱۴، م ۷٫

[۱۷]

گلپایگانی، سید محمدرضا، مجمع المسائل، ج ۱، ص ۴۱۰، س ۴، دار القرآن الکریم، قم، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.

[۱۸]

توضیح المسائل (المحشی للامام الخمینی)، ج ۲، ص

۱۳۱٫

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *