خانه / مذهبی / احکام و مسائل شرعی / در فقه؛ فسخ معامله به واسطه خیار غبن و یا خیار شرط به چه معنا است؟

در فقه؛ فسخ معامله به واسطه خیار غبن و یا خیار شرط به چه معنا است؟

در فقه؛ فسخ معامله به واسطه خیار غبن و یا خیار شرط به چه معنا است؟

حق فسخ, خیار غبن و شرط

 

خلاصه پرسش

در فقه؛ فسخ معامله به واسطه خیار غبن و یا خیار شرط به چه معنا است؟

پرسش

فقها می‌گویند: «عقد بین آن دو فسخ نمی‌شود، اما خیار غبن و شرط ثابت است»، همچنین گفته‌اند: «در حالت غبن یا حالت مخالفت شرط، عقد به خودی خود فسخ نمی‌شود، بلکه متوقّف است بر اِعمال حق از طرف کسی که حق فسخ دارد، پس اگر فسخ کند، عقد فسخ می‌شود». لطفاً در این‌باره با ذکر مثالی توضیح دهید.

پاسخ اجمالی

مبحث «خیارات» که فقها آن را در باب تجارت مطرح می‌کنند، گفتگو از اموری است که به واسطه پیدایش آنها یکی از طرفین عقد، حق فسخ معامله را پیدا می‌کند.
در کتاب‌های فقهی، در باب خرید و فروش کالا، چهارده خیار ذکر شده است که، از جمله آنها «خیار شرط» و «خیار غبن» است. خیار شرط عبارت است از این‌که، یکى از دو طرف معامله، در ضمن عقد بیع، ملتزم به عملى شود که اگر انجام ندهد طرف دیگر حق فسخ عقد را داشته باشد.[۱] خیار غبن عبارت است از فروختن مالِ خود به کمتر از قیمت واقعى آن و یا خریدن کالایى بیشتر از بهاى واقعی‌اش با جهل مغبون (فروشنده یا خریدار) به واقع.[۲] به‌طور کلی، در هر معامله‌ای که همه محتوای صیغه عقد و شرایطی که دو طرف معامله برای یکدیگر قرار داده‌اند، تحقق نیابد، آن کسی که زیان کرده است خیار فسخ دارد. اما پیدایش حق فسخ به معنای بطلان عقد نیست؛ یعنی این طور نیست که به محض ادعای ضرر و غبن یا مخالفت با شرطی که در قرارداد ذکر شده است، عقد باطل باشد؛ چراکه ممکن است مغبون (کسی که زیان دیده است) – و نیز فردی که به شرط او در عقد توجهی نشده است – به آنچه که تحقق پذیرفته، راضى شود یا با گرفتن مابه­التفاوتی راضی به همان عقد گردد. بله، اگر راضی به این عقد نبود حق فسخ دارد و می‌تواند عقد را بر هم زند. برای نمونه؛ خریدار، زمینى را به عنوان آن که هزار متر است می‌خرد و بعد معلوم می­شود که کمتر است. حال ممکن است با وجود آن نقصان، راضى به عقد شده و زمین را نگاه دارد، ضمن این‌که می‌تواند آن را نپذیرفته و قرارداد را فسخ کند.[۳]

  آیا بنگاه‌داری یا آژانس معاملات مسکن و واسطه‌گری در کار خرید و فروش مسکن و زمین کراهت دارد؟

 

[۱]. ر.ک: علامه حلی، یوسف بن علی، تبصره المتعلمین فی أحکام الدین، ترجمه و شرح: شعرانی، ابو الحسن، ج‌۱، ص ۲۵۹، منشورات إسلامیه، تهران، چاپ پنجم، ۱۴۱۹ق.

[۲]. جمعى از پژوهشگران زیر نظر هاشمى شاهرودى، سید محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع)، ج ‌۳، ص ۵۵۳، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامى، قم، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.

[۳]. تبصره المتعلمین فی أحکام الدین، ترجمه و شرح: شعرانی، ابو الحسن، ج‌۱، ص ۲۵۹٫ 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *