خانه / حدیث / اطلس غدیر و عاشورا (جغرافیای تاریخی وقایع عصر امیرالمؤمنین و سیدالشهدا ع)

اطلس غدیر و عاشورا (جغرافیای تاریخی وقایع عصر امیرالمؤمنین و سیدالشهدا ع)

عنوان کتاب : اطلس غدیر و عاشورا (جغرافیای تاریخی وقایع عصر امیرالمؤمنین و سیدالشهدا ع)

زمان پدیدآورنده:

محل نشر : قم

ناشر : دارالحدیث

نوبت چاپ : دوم

تاریخ انتشار : ۱۳۹۲

تعداد جلد :

تعداد صفحه : ۴۷

شمارگان :

قطع : رحلی

زبان : فارسی

نوع جلد :

رده بندی کنگره :

شابک :

منبع:

جستجو در Lib.ir

این کتاب، برگرفته از دو کتاب دانش نامه امیر المؤمنین(ع) و دانش نامه امام حسین(ع) است که جغرافیای تاریخی وقایع عصر امیرالمؤمنین(ع) و سیدالشهداء(ع) را شرح می دهد و مشتمل بر سه فصل است: غدیر خم، خلافت امام علی(ع) و حادثه کربلا.

پیش گفتار

غدیر و عاشورا ، دو حادثه بزرگ و برجسته در تاریخ اسلام اند در حادثه نخست ، تداوم رسالت اعلام مى گردد و دومین حادثه ، جهادى است علیه رجعت و انحرافى که در سیره و سنّت پیامبر صلى اللَّه علیه وآله رخ داد. در میان این دو حادثه ، واقعه اى دیگر به وقوع پیوست و آن ، خلافت چهار و اندى ساله امیر المؤمنین علیه السلام بود . دورانى که مردى الهى ، با پایبندى به همه ارزش هاى الهى و انسانى ، بر مسند حکومت نشست و تجربه اى عالى از حکومت دینى ارائه داد.

مطالعه و تحلیل این سه حادثه درس آموز، همیشه دغدغه عالمان شیعى بوده است و آثار فراوانى در باره آنها نشر یافته است.

پژوهشکده علوم و معارف حدیث ، بخشى از کارهاى پژوهشى خود را طى ده سال گذشته ، به تتبّع و تجزیه و تحلیل زندگى نامه امام على علیه السلام و امام حسین علیه السلام اختصاص داده که ثمره آن ، چاپ و نشر دو مجموعه با عنوان دانش نامه امیر المؤمنین علیه السلام و دانش نامه امام حسین علیه السلام بوده است. در این دو مجموعه ، ابعاد زندگى این دو امام ، با استناد به کهن ترین مصادر و همراه با تحلیل هاى عمیق و نو ، معرّفى شده است. یکى از نوآورى هاى این دو اثر ، طراحى و تدوین نقشه هایى براى رخدادهاى زندگى امام على علیه السلام و امام حسین علیه السلام است ؛ نقشه هایى مربوط به واقعه غدیر، دوران خلافت امیر المؤمنین علیه السلام و حادثه عاشورا .

  فروغ ولایت: تاریخ تحلیلی زندگانی امیرالمؤمنین علی(ع)

نقشه در فهم هر چه بهتر حوادث تاریخى ، نقش به سزایى دارد و همانند بازسازى صحنه حوادث براى تحلیلگران مسائل اجتماعى و امنیتى ، با اهمّیت است .

از آن جا که چاپ و نشر مستقلّ این نقشه ها (جدا از آن دو مجموعه) مى توانست براى پژوهشگران و نیز مسافران و زائران این سرزمین ها مفید باشد ، تصمیم گرفته شد که تمام نقشه هاى دو دانش نامه پیش گفته ، همراه با توضیحات اجمالى ، به صورت کتاب حاضر ، در اختیار علاقه مندان قرار گیرد.

پیشینه تحقیق

گفتنى است که پیش از این نیز تلاش هایى براى ترسیم نقشه هاى تاریخى و به کارگیرى آنها در شناختِ بهتر وقایع صدر اسلام یا تبیین دقیق تر تحوّلات تاریخ اسلام ، صورت گرفته است ، از جمله :

– محمّد حمید اللَّه حیدرآبادى (م ۲۰۰۲م) ، پس از حدود چهارده سال پژوهش تاریخى ، جغرافیایى ، باستان شناختى و نیز مطالعه میدانى ، کتاب رسول اکرم صلى اللَّه علیه وآله در میدان جنگ را که در بر دارنده نقشه ها و توصیفات دقیقى از جنگ ها و موضعگیرى هاى نظامى – دفاعى پیامبر صلى اللَّه علیه وآله است ، در سال ۱۹۵۳ م ، منتشر نمود . وى در سال هاى بعد نیز در چند نوبت ، این کتاب را تصحیح و تکمیل کرد . این کتاب ، الگویى براى برخى پژوهش هاى دیگر در زمینه جنگ ها و سیاست دفاعى پیامبر صلى اللَّه علیه وآله در پژوهشکده هاى تاریخ جنگ در : پاکستان ، سوریه ، ایران و . . . گردید که از آن میان مى توان به کتاب مصطفى طلّاس با عنوان پیامبر صلى اللَّه علیه وآله و آیین نبرد ، اشاره کرد . کار تدوین و نشر نقشه هاى تاریخى حجاز ، از جمله توسّط عاتق البِلادى ، مورّخ حجازى ، در کتاب معجم معالم الحجاز و محمّد شرّاب در کتاب فرهنگ اَعلام جغرافیایى در حدیث و سیره نبوى و نیز توسّط پدیدآورندگان اطلس تاریخ شیعه در قم ، پى گرفته شد .

  الغارات او الاستنفار و الغارات

– لویى ماسینیون (م ۱۹۶۲م) ، شرق شناس فرانسوى ، با هدف درک بهتر وقایع روى داده در عراق در عصر حکومت امام على علیه السلام ، به ترسیم نقشه هایى از شهر کوفه و حوالى آن بر مبناى اطلاعات تاریخى ، جغرافیایى ، باستان شناختى و نیز مطالعات میدانى دست زد . این نقشه ها ، به همراه برخى شواهد و تحلیل ها و توصیفات تاریخى ، در کتاب وى به نام جغرافیاى تاریخى کوفه ، در ۱۹۳۵ ، منتشر شدند و در کاوش هاى تاریخى ، به گستردگى ، مورد استفاده مورّخان بعدى (همچون : حسین کریمان در سیره و قیام زید بن على و کاظم الجنابى در تخطیط مدینه الکوفه) قرار گرفتند و بعدها ، هشام جَعیط ، تاریخ نگار تونسى ، پژوهش مفصّل خود (با نام : کوفه ، پیدایش شهر اسلامى) را با همکارى گروه نقشه نگارى دانشکده ادبیات و علوم انسانى دانشگاه تونس ، به همین روش و با تصحیح و تکمیل کار ماسینیون ، به انجام رساند و در ۱۹۸۳م ، منتشر ساخت .

گفتنى است که : ظاهراً اطلس هاى مشهور جغرافیاى تاریخى اسلام (همچون اطلس تاریخ اسلام از حسین مونس و اطلس شیعه از رسول جعفریان و اطلس قرآن از شوقى ابو خلیل) ، نیز عمدتاً در بر دارنده نقشه هایى کلّى اند و مؤلّفان آنها ، قصد ارائه نقشه هاى جزئى از وقایع تاریخى را نداشته اند . بر این اساس ، مى توان ادّعا کرد که اطلس حاضر ، به دلیل اختصاصى بودن تمامى نقشه هاى آن و مبتکرانه بودن اغلب آنها ، از مزیّت ویژه برخوردار است .

چند نکته در باره نقشه ها

براى آشنایى بهتر با نقشه هاى این کتاب و مراحل طرّاحى آنها ، چند نکته یادآورى مى شود :

۱. کار تدوین نقشه ها ، این گونه آغاز شد که: ابتدا مکان هایى که نیازمند نقشه بودند ، مشخّص گردیدند . آن گاه همکارىِ علمى مستمر و طولانى اى بین محقّقان مسئولِ این پرونده و مدیران گروه سیره نگارى «پژوهشکده علوم و معارف حدیث» (جناب آقاى سیّد محمّد کاظم طباطبایى و جناب آقاى سیّد محمود طباطبایى نژاد) با متخصّصان ترسیم و اجراى نقشه (جناب آقاى على بابا عسکرى و مؤسّسه کارتوگرافى و انتشاراتى گئوداد) صورت پذیرفت. حاصل این همکارى ، ترسیم نقشه هایى در سه موضوع یاد شده بود .

  فاطمه(س) در آینه کتاب

۲. مطالب این کتاب ، در سه بخش ، سامان دهى شده است : بخش نخست ، به نقشه هاى غدیر اختصاص دارد . بخش دوم ، نقشه هاى دوران خلافت امیر المؤمنین علیه السلام را در بر مى گیرد و بخش سوم ، به معرّفى نقشه هاى حادثه عاشورا مى پردازد .

۳ . براى استفاده بیشتر خواننده از نقشه ها ، آگاهى ها و توضیحاتى پیش از نقشه ها و یا در کنار آنها درج شده است . این اطّلاعات ، در فهم نقشه ها و استفاده از آنها بسیار مفیدند .

۴ . در بخش سوم ، مطلبى با عنوان «موقعیت خیمه هاى امام حسین علیه السلام» آمده که نقشه به همراه ندارد .

۵ . نقشه ها و دیگر مطالب این اطلس ، از دانش نامه امیر المؤمنین علیه السلام و دانش نامه امام حسین علیه السلام اقتباس گردیده اند .

قدردانى

در پایان ، از همه کسانى که در فرآیند تولید نقشه ها ، از مرحله استخراج محتوا و تکمیل اطلاعات تاریخى و جغرافیاى تاریخى (تشکیل پرونده علمى) تا مرحله اجرا و طرّاحى (کارتوگرافى) آنها نقش داشته اند ، سپاس گزارى مى گردد .

مهدى مهریزى

یکم جمادى اوّل ۱۴۳۲

۱۶/۱/۱۳۹۰

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *